Hoe biedt een school steun na een Handle-with-care signaal?

Recente voorbeelden uit de proefregio’s:

  • Een kind dat te laat komt na een nacht met huiselijk geweld en politiebetrokkenheid krijgt niet meer, zoals vorige keren dat hij te laat kwam, te horen dat het “ook zijn eigen verantwoordelijkheid is om op tijd te komen”: de leerkracht reageert begripvol en helpt het kind opstarten.  
  • Een leerkracht let in de pauze extra op een meisje dat de vorige dag met haar moeder naar de opvang is gevlucht. Ze loopt stiller dan anders rond en de leerkracht start een groepsspelletje op waaraan ze met veel plezier meedoet.
  • Een jongen die tijdens het politie-ingrijpen veel stress uit over het mislukken van zijn huiswerk, krijgt de volgende dag al vooraf aan de toets te horen dat hij het later opnieuw mag doen als het niet lukt.
  • Een jong kind mag de knuffel die ze een dag na een ingrijpende ervaring meeneemt, dit keer wel meenemen de klas in.
  • Een jongen die zich onrustig gedraagt, krijgt wat extra structuur aangeboden die hem door de schooldag “loodst”. Wanneer zijn gedrag aanleiding geeft tot straf, is de leerkracht extra alert op zijn gevoel van onveiligheid en stuurt hem niet de gang op, maar laat hem naast haar zitten. 
  • Een puber die thuis klem zit in een gewelddadige conflictscheiding krijgt op een school een extra kluisje zodat het gesleep met spullen eenvoudiger wordt. 

Dit noemen we informele steun: kleine gebaren, die echter veel blijken te betekenen voor kinderen die ervaringen van angst, stress en onveiligheid van huis meenemen naar school. 

Willen kinderen steun op school?

Ja, de schoolomgeving is voor alle kinderen een zeer belangrijke leefomgeving: een omgeving waar de stress van huiselijk geweld hun functioneren negatief kan beïnvloeden, maar ook een omgeving waar zij zich bij uitstek vele uren per dag veilig en gesteund kunnen voelen. Op 2 november 2016 organiseerde de Augeo Jongerentaskforce samen met Prinses Laurentien een rondetafelgesprek tussen tientallen ervaringsdeskundige kinderen en onderwijsprofessionals. Kinderen uit stressvolle thuissituaties gaven unaniem aan het fijn te vinden als leerkrachten signalen geven dat zij er voor hen zijn, zonder hen te ‘dwingen’ om er nu over te praten. Ook al vinden kinderen het soms moeilijk om op deze signalen te reageren, de kinderen vertelden dit wél te zien en heel erg te waarderen. Kinderen willen ook graag het gevoel krijgen dat ze op school kunnen en mogen praten over thuis op het moment dat ze daar zelf aan toe zijn en op een manier die niet opvalt. Een kind vatte het gesprek als volgt samen: ‘Geef ons de ruimte, wees niet te streng en stel niet te veel vragen, maar geef ons het gevoel dat wij er mogen zijn, óók als we misschien door de omstandigheden niet ons huiswerk hebben kunnen maken of de toets slecht hebben gemaakt.’

Samen met de jongerentaskforce haalt Augeo Foundation continue schoolervaringen op van jongeren die thuis geweld meemaken, om hiermee leerkrachten van tips te voorzien. Ze willen bijvoorbeeld liever niet dat een leerkracht klassikaal zegt: ‘hij  heeft het moeilijk, laat ‘m maar even met rust’. De ervaringen van leerkrachten uit de proefregio’s worden systematisch door PI-research verzameld en geanalyseerd om zo kennis te verspreiden over welke vormen van steun geboden kunnen worden. 

Zorgen hulpverleners er niet voor dat steun op school wordt geboden?

Zonder de Handle with Care-werkwijze hoort een school vaak niet, of pas weken later, dat politie, Veilig Thuis of de opvang betrokken is bij een geweldsincident thuis. Dat zit als volgt: nadat kinderen huiselijk geweld meemaken en de politie hiervoor in de woning is geweest, gaan kinderen de volgende dag gewoon naar school. De meeste ouders informeren school hier niet over. Via een zorgmelding zal de politie Veilig Thuis informeren zo snel mogelijk informeren, alhoewel dit in de praktijk soms enkele dagen kan duren. Veilig Thuis beoordeelt vervolgens in de daaropvolgende dagen of we(e)k(en) welke hulp mogelijk is. Meestal duurt het daarna enkele weken voordat het een hulpverlener uit bijvoorbeeld een wijkteam lukt om contact te hebben met in ieder geval de ouders en soms ook de kinderen. Veilig Thuis kan ook zelf een onderzoek doen en hiervoor in de daaropvolgende weken informatie opvragen bij school en school informeren over de uitkomsten. Als een kinderbeschermingsmaatregel nodig wordt geacht, duurt het vele maanden voordat een gezinsvoogd het eerste contact heeft met een gezin. In al deze routes is het lang onzeker of en wanneer en door wie sociale steun voor een kind geboden wordt. Bedenk daarbij dat de genoemde hulpverleners voor kinderen relatieve buitenstaanders en “voorbijgangers” zijn; voor het ervaren van steun die hun veerkracht versterkt, is het juist belangrijk dat kinderen in hun eigen dagelijkse omgeving, op een normaliserende manier, snel steun ervaren: leerkrachten zijn daarom belangrijk voor hen!

Wat is het verschil met een zorgmelding?

Het doel van het Handle with care signaal is om met minimale gegevensuitwisseling en zonder registraties binnen 24 uur sociale steun te  organiseren voor een kind. Zoals veelal ook het geval zou zijn wanneer een kind getuige of slachtoffer is van andere geweldservaringen. Het doel van een zorgmelding is om met de inzet van hulpverlening te werken aan veiligheid en herstel met alle betrokken gezinsleden; dit is een langduriger proces, met vele betrokkenen waarvoor meer gegevens zullen worden uitgewisseld en geregistreerd.

Moeten leerkrachten voor het bieden van steun een cursus volgen of een speciale methode volgen?

Nee, zoals de voorbeelden laten zien gaat de steun die leerkrachten bieden over normale en vaak kleine gebaren die al tot de “gereedschapskist” van een goede leerkracht behoren. Dit soort informele steun geeft een kind geen uitzonderingspositie in de groep, maar is een vorm van “ruggesteun” die ook andere kinderen op verschillende momenten in hun (school)leven goed doet. De meeste leerkrachten voelen zich al goed in staat om dit soort steun te bieden aan kinderen die thuis geweld meemaken. Zij zien dit ook als hun taak. Dit bleek uit onderzoek dat Pi Research en Augeo Foundation samen uitvoerden onder 190 leerkrachten (zie https://www.augeo.nl/-/media/Files/Onderzoeken/AUG161013-factsheet-self-efficacy.ashx:). Na een korte online cursus voelden zij zich nog beter toegerust en zijn zij zich nog meer bewust van het belang van hun ondersteunende gebaren. Daarom stelt Augeo Foundation gratis deze online cursus ter beschikking voor scholen die deelnemen aan een Handle-with-care project.