Ook voor professionals is het belangrijk goed te om te gaan met het gebruik van AI-chatbots door jongeren. Hoe moet je het gesprek aangaan en kun je beter begrijpen welke rol een chatbot voor een jongere vervult?Hieronder vind je concrete tips om AI-chatbots bespreekbaar te maken in gesprekken met jongeren. Deze kunnen jou als professional helpen om signalen op te vangen, risico’s te herkennen en jongeren op een passende manier te begeleiden.

Het allerbelangrijkste is dat je als professional een actieve en open en nieuwsgierige houding hebt naar jongeren rondom dit onderwerp en het gebruik niet afkeurt of hierover oordeelt. Realiseer je dat een chatbot voor de jongere een logische functie vervult, waar je je als professional misschien niet zo bewust van bent – en dat het dus nuttig is hiernaar te vragen.

Leer verschillende AI-chatbots daarnaast zelf ook kennen en ontdek wat de (on)mogelijkheden zijn – alleen dan kan je signalen goed opvangen en jongeren goed hierin begeleiden. Reflecteer ook op je eigen gebruik van AI-chatbots en wees hier open over. Stel bijvoorbeeld zelf een paar vragen aan een AI-chatbot en reflecteer op de antwoorden. Ook kan het helpen om AI-gebruik met collega’s te bespreken, wat komen zij tegen in hun werk en hoe gaan ze daarmee om.

Tips voor professionals

Hieronder geven we enkele tips mee over hoe je het onderwerp AI-chatbots ter sprake kunt brengen wanneer je met jongeren spreekt, bijvoorbeeld omdat er zorgen zijn vanuit jou of vanuit de jongere.

  • Maak het onderwerp bespreekbaar. Vraag altijd of de jongere wel eens een AI-chatbot gebruikt en waarvoor, zoals je ook vraagt of een jongere deze problemen wel eens met een ander heeft besproken. Misschien heeft een jongere al een lang gesprek met een chatbot gehad en daar bepaalde adviezen en tips vandaan gehaald.
  • Als je het moeilijk vindt om dit gesprek op gang te brengen, begin dan laagdrempelig. Een voorbeeld: Gebruik je AI wel eens voor praktische vragen? Vraag je bijvoorbeeld wel eens of AI je kan helpen bij je huiswerk? Waar gebruik je het eigenlijk nog meer voor? Vanaf daar kan het gesprek ook makkelijker gaan over andere onderwerpen, zoals het bespreken van emotionele of psychische problemen.
  • Vraag naar de reden dat een jongere een chatbot raadpleegde. Gebruik dit als ingang voor een gesprek en probeer te onderzoeken welke behoefte hierachter zit. Vragen die je kunt stellen: Wat heeft gemaakt dat je deze vraag aan een chatbot stelde? Had je deze vraag ook aan mij (of iemand anders) kunnen stellen? Wat is er voor nodig om dat wel te kunnen doen?
  • Bespreek indien mogelijk de gesprekken die de jongere heeft met de chatbot. Zo kun je de positie van een chatbot voor de jongere duidelijk krijgen, zien of er misvattingen zijn en kun je meer informatie krijgen over de problemen waar de jongere tegenaan loopt. Vragen die je kunt stellen: Wat dacht je dat goed advies was? Wat voelde fijn of minder goed? Erken dat de adviezen van de chatbot jongeren ook kunnen helpen, maar wees alert op signalen van mogelijke risico’s, zoals afhankelijkheid en isolatie.
  • Benoem en herhaal dat een AI-chatbot geen mens is of menselijke eigenschappen heeft, maar dat het een statistisch taalmodel is dat alleen voorspelt wat de volgende tekst zou zijn. Benadruk dat een AI-chatbot geen daadwerkelijk begrip heeft van de situatie van de jongere – ook al kan het zo lijken.
  • Leg uit dat bepaalde kenmerken die aantrekkelijk zijn van AI, juist een nadelig effect voor de jongere kan hebben. Het is bijvoorbeeld ook goed en leerzaam voor jongeren om af en toe te moeten wachten en niet direct antwoord te krijgen – ook al kan dat voor een jongere niet fijn zijn om te horen. Soms is het bijvoorbeeld goed om ergens even een nachtje over te slapen.
  • Benadruk dat AI geen vervanging is van menselijke steun en benadruk de waarde van jullie (therapeutische) relatie. Menselijk contact en verbinding zijn belangrijk. Jij kan als professional wel aan het gedrag en lichaamshouding zien hoe het echt met de jongere gaat, maar een AI-chatbot kan dat niet. Eventueel kan je samen verkennen waar de jongere een chatbot wel voor zou kunnen gebruiken of hoe je dit samen zou kunnen vormgeven.
  • Benadruk dat chatbots nooit een diagnose kunnen stellen, omdat ze daar niet voor zijn gemaakt.
  • Let op: Wees extra alert bij: kinderen onder de 12 jaar, suïcidialiteit/depressie, ernstige psychische klachten, psychotische klachten.