De positie van kinderen bij dwingende controle

Feedback

Zou dit kind slachtoffer kunnen zijn van dwingend controle?

Het kan allemaal waar zijn: een kind kan stress hebben door de scheiding, er kunnen opvoedproblemen zijn en er kan sprake van dwingende controle. Voorop staat dat je niet te snel een conclusie trekt over het welzijn van een kind bij een ouder, als die daar gedragsproblemen laat zien. Ongepast gedrag of klachten bij een ouder kunnen erop duiden dat het de plegende ouder is, maar ook dat het de beschermende ouder is waar kinderen zich veilig genoeg voelen om zich te uiten. Probeer daarom open naar het kind te luisteren, zonder sturende vragen. Maar breng het kind nooit in de positie dat die ‘waarheidsspreker’ moet zijn: het is met communicatie niet goed te ontdekken welk kind onder druk is komen te staan van een pleger en welk kind echt vanuit zichzelf reageert. Daarvoor is zicht op de gehele context van het kind nodig. Gedrag van een kind kan je dus pas begrijpen als je de context begrijpt en weet wat de feiten zijn. Een dergelijke situatie vraagt altijd om een analyse van de gedragingen van alle gezinsleden.

Dwingende controle bij kinderen

Gebi Rodenburg (psycholoog) en Sonja Lucardi (psychodynamisch therapeut) zijn beiden expert op het gebied van dwingende controle bij kinderen. Zij omschrijven het zo: de controlerende ouder probeert bewust grip te krijgen op het denken, voelen en de identiteit van het kind. En dat wordt verpakt als liefde, discipline of bescherming. In gezinnen waar dwingende controle speelt, wordt een kind door de pleger niet gezien als een zelfstandig individu met eigen gevoelens, behoeften en grenzen. Het kind wordt eerder benaderd als een verlengstuk van deze verzorger, waarbij gehoorzaamheid, beschikbaarheid en loyaliteit belangrijker zijn dan de ontwikkeling van het kind zelf.

Het patroon van dwingende controle is moeilijk te herkennen. Omdat de controlerende ouder overal een verklaring voor heeft, betrokken en bezorgd lijkt over het kind, terwijl de andere ouder misschien moeilijk bereikbaar lijkt of ‘lastig gedrag’ vertoont, gaan professionals snel in het patroon mee.

Kinderen kunnen niet weg. Zolang ze omgang hebben met een pleger zijn zij afhankelijk voor veiligheid en zorg van de pleger. Sommige kinderen kunnen denken dat er iets mis is met hen in plaats van met de situatie thuis. Andere kinderen weten wat er niet klopt in het contact en kunnen dat aangeven, hoewel taal geven aan een klimaat van dwingende controle niet altijd makkelijk is voor een kind.

Een kind dat slachtoffer is van dwingende controle is vaak alert op stemmingen en zal vaak zwijgen over wat er thuis gebeurt. Er kunnen stressklachten of andere klachten ontstaan. Wees er ook hierbij alert op dat een diagnose of hulpverlening aan kinderen door een pleger gebruikt kan worden. Het geeft hen de kans een frame neer te zetten dat er wat mis is met het kind en leidt af van de werkelijke problemen die het kind heeft met de pleger. Het is daarom belangrijk om dwingende controle uit te sluiten als oorzaak van klachten.

Wat speelt er?

In een gezin waar sprake is van dwingende controle heerst een beklemmend opvoedingsklimaat. Kinderen kunnen actief worden ingezet tegen de andere ouder, als spion of boodschapper. Het gedrag van de controlerende ouder kan ook subtieler zijn: door bijvoorbeeld het kind erg enthousiast te maken voor hobby’s waar de andere ouder geen geld voor heeft en dan te stellen aan het kind “ach wat jammer dat de andere ouder dat niet over heeft voor jou”. Of samen lachen over bijnamen van de andere ouder.

Een kind in dwingende controle heeft weinig ruimte voor eigen gevoelens of gedachten. Dit kan voor het kind gewoon voelen, maar sommige kinderen weten dat dit niet klopt.

Ook na de scheiding gaan de controle en het psychische geweld vaak door en kunnen zelfs verergeren. Voorbeeld: Een ouder die besluit naar de Mac Donalds te gaan als er eigenlijk overdracht zou zijn en daarmee het kind aanleert dat het niet zo bezwaarlijk is om de andere ouder te laten wachten. En als het kind daar onrustig van wordt? “maak je maar niet druk hoor, er is toch file”. En als de andere ouder zich geëmotioneerd toont na 30 minuten wachten bij de overdracht? Dan is dat een mooie kans voor de pleger om te bellen naar professionals dat er zoveel strijd is bij de overdracht.

Wat kan je doen voor het kind?

Wat kinderen achteraf zeggen dat het verschil maakte is dat iemand er gewoon was. Rustig, voorspelbaar, geduldig. Probeer hun leefwereld in beeld te krijgen en forceer niets. Gebruik het kind niet om “de waarheid” boven tafel te krijgen, maar verzamel de feiten van het werkelijke opvoedklimaat waarin het kind zit. Dat kan soms lang duren en vereist geduld. Praat wel met het kind, bied een luisterend oor en steun.