Schadelijke praktijken: wat moet je als professional weten?

1. Wat zijn schadelijke praktijken?

Schadelijke praktijken zijn vormen van geweld, onderdrukking of dwang die voortkomen uit traditie, cultuur, religie en/of bijgeloof. Ze zijn in strijd met kinderrechten en mensenrechten. Voorbeelden zijn huwelijksdwang, vrouwelijke genitale verminking (meisjesbesnijdenis), gedwongen achterlating en eergerelateerd geweld.

2. Waarom zijn schadelijke praktijken zo moeilijk te signaleren?

Deze vormen van geweld spelen zich vaak af binnen de familie of gemeenschap. Kinderen en jongeren durven niet altijd over hun situatie te praten uit angst voor gevolgen voor zichzelf of hun familie. Daardoor blijven signalen regelmatig onopgemerkt of wordt er pas (te) laat ingegrepen.

3. Hoe vaak komen schadelijke praktijken voor in Nederland?

Er zijn geen precieze cijfers bekend. De politie registreert jaarlijks honderden complexe zaken waarbij mogelijk sprake is van eergerelateerd geweld. Het CBS heeft het over 1.860 gestarte adviezen over eergerelateerd geweld in 2025. Volgens Pharos wonen in Nederland naar schatting ruim 144.000 vrouwen die afkomstig zijn uit risicolanden. Naar schatting is 30.2% van hen besneden, dit zijn bijna 43.500 vrouwen en meisjes. 29.000 minderjarige meisjes lopen mogelijk risico om besneden te worden in de komende 20 jaar. Ruim 2.600 meisjes lopen reëel risico als beschermende maatregelen hen niet bereiken. Lees meer over actuele cijfers van vrouwelijke genitale verminking in Nederland.

4. Welke signalen kunnen wijzen op een risico?

Let bijvoorbeeld op sterke controle door familieleden, angst om eigen keuzes te maken, zorgen over een reis naar het buitenland, plotseling schoolverzuim of uitspraken over eer, schaamte of familieverplichtingen. Eén signaal hoeft niet direct te wijzen op een schadelijke praktijk, maar meerdere signalen samen kunnen aanleiding zijn voor nader onderzoek.

5. Wat kun je doen als je je zorgen maakt?

Handel zorgvuldig en volg als professional de stappen van de meldcode. Bespreek vermoedens niet zomaar met ouders of andere familieleden; dit kan de veiligheid van een kind of jongere in gevaar brengen. Vraag bij twijfel altijd advies aan een deskundige collega of Veilig Thuis.

6. Waarom is kennis over schadelijke praktijken belangrijk en hoe leer je snel en goed bij?

Professionals in het onderwijs, de zorg en het sociaal domein spelen een belangrijke rol bij het vroeg herkennen en stoppen van schadelijke praktijken. Door signalen tijdig te herkennen en zorgvuldig te handelen, kunnen zij bijdragen aan de veiligheid, zelfbeschikking en bescherming van kinderen en jongeren.