Snelle steun voor kinderen die thuis ernstig geweld meemaken in Nederland niet geregeld

Volgens artikel 39 moeten kinderen die slachtoffer zijn van geweld, verwaarlozing, mishandeling, misbruik of uitbuiting, snel hulp krijgen om hiervan te herstellen in een voor hen vertrouwde omgeving. Toch is die snelle steun bij geen enkele ketenpartner belegd als wettelijke taakstelling of opdracht. Waar het voor een inbraak te regelen is, vallen kinderen die ernstig geweld meemaken, tussen wal en schip. En dat terwijl het aantal meldingen van huiselijk geweld en kindermishandeling stijgt. 

Snelle steun kan wel

Gelukkig zijn er gemeenten en scholen in Nederland die hun verantwoordelijkheid nemen om deze kinderen snel te steunen. Zo zijn er 35 gemeenten en zo’n 700 scholen in Nederland die meedoen aan Handle with Care. Met deze werkwijze krijgen nu 1500 kinderen per jaar die thuis ernstig geweld meemaken snel steun in de vertrouwde schoolomgeving. Dit lukt door de samenwerking tussen gemeenten, Veilig Thuis, scholen en leerplicht. En juist die praktische, laagdrempelige steun in de vertrouwde schoolomgeving is van enorme waarde voor het kind. 
De werkwijze is simpel: wanneer de politie betrokken is geweest bij een situatie van huiselijk geweld, ontvangt de school van het kind binnen 48 uur een signaal. Daarbij worden geen gegevens gedeeld over wat er gebeurd is. De school hoort alleen dát er iets ingrijpends is gebeurd en een leerling mogelijk extra aandacht of ondersteuning nodig heeft.

Hulp van ministers nodig

Eind 2025 nam de Tweede Kamer een motie aan die oproept de mogelijkheden voor landelijke invoering van Handle with Care verder te verkennen. De Evaluatiestudie 2018-2026 Handle with Care die minister Mirjam Sterk (Langdurige Zorg, Jeugd en Sport) en staatssecretaris Judith Tielen (Onderwijs en Emancipatie) onlangs in ontvangst namen bij Augeo, toont aan dat Handle with Care werkt. De Handle with Care-aanpak sluit aan bij landelijke ontwikkelingen zoals de Hervormingsagenda Jeugd, de inzet op stevige lokale teams en de groeiende aandacht voor preventie, mentale gezondheid en samenwerking tussen onderwijs en jeugdhulp.  

Augeo Foundation roept op tot nog veel meer samenwerking tussen deze domeinen. Te vaak stranden gemeenten en Veilig Thuis organisaties die willen werken met Handle with Care, op Wmo-wetgeving die door juristen verschillend geïnterpreteerd wordt. In andere gemeenten ontstaat veel discussie wiens wettelijke taak het snel organiseren en bieden van steun is. Bij de vele prioriteiten in het verbeteren van de aanpak van huiselijk geweld, sneeuwen op te veel plekken de belangen van kinderen onder. Na bijna tien jaar beproeven van oplossingen voor deze knelpunten, pleit Augeo voor minimale wetswijzigingen die een betere basis bieden voor samenwerking om snel steun te organiseren op school voor kinderen met ernstige geweldservaringen. Het gaat niet om een extra taak, maar gaat erom dat het de leerkracht in staat stelt alert te zijn en zodat die ervoor kan zorgen dat het kind zich gehoord en gezien voelt.

Snelle steun van onschatbare waarde

Recent Nederlands onderzoek laat zien: ‘álle kinderen die huiselijk geweld meemaken lopen een verhoogd risico op een verminderd welbevinden en psychosociale problemen op school, onafhankelijk van de frequentie van het geweld.’ Van ervaringsdeskundige jongeren en uit onderzoek weten we dat het ervaren van steun van mensen in je dagelijkse omgeving, enorm belangrijk is om te herstellen na ingrijpende ervaringen thuis. Zodat je ondanks wat je meemaakt, toch aan leren en ontwikkelen toe kan komen. Dat gaat niet vanzelf.  Bij ruim 1 op de 3 kinderen die thuis geweld meemaken waarbij politie intervenieert hadden leerkrachten nog geen eerder signaal opgevangen dat er thuis ernstige spanningen spelen. Deze kinderen zijn vaak opvallend onopvallend aanwezig in de klas. Pas door een Handle with Care-signaal werden scholen op de zeer stressvolle situatie van het kind geattendeerd en konden ze laagdrempelige steun bieden. ‘Dan snap je bijvoorbeeld opeens waarom een kind treuzelt aan het eind van de dag, spullen niet bij zich heeft, of stil is of ongeconcentreerd is en ga je daar echt anders mee om.’ En dat is van onschatbare waarde.

Facts & figures

• 35 gemeenten en ruim 700 scholen doen mee met met Handle with Care.
• In 2025 zijn bij deze gemeenten 1500 Handle with Care-signalen afgegeven.
• Een derde van de signalen betreft kinderen die eerder niet bij school in beeld waren.
• Gemiddeld biedt 75 procent van de leerkrachten na een signaal passende steun aan het kind.
• Scholen geven aan dat zowel ouders als leerkrachten dankzij de aanpak gemakkelijker het gesprek met elkaar aangaan over geweld en onveiligheid in de thuissituatie van kinderen.
• Leerkrachten rapporteren dat kinderen door de extra aandacht minder stress ervaren en zich beter gezien voelen op school.
• Naar schatting hebben in Nederland tussen de 90.000 en 120.000 kinderen per jaar te maken met huiselijk geweld. Dat is per schoolklas gemiddeld één kind. Experts vermoeden dat dit aantal in de praktijk hoger ligt.
• Volgens schattingen komen na incidenten van huiselijk geweld via inzet van politie jaarlijks meer dan 25.000 kinderen in beeld bij Veilig Thuis. Uit onderzoek van het Verwey-Jonker Instituut weten we dat voorafgaand aan een politiemelding bij Veilig Thuis, gemiddeld al 71 geweldsincidenten plaatsvonden in het gezin. Het geweld speelt dan al ruim een jaar. De helft van de kinderen is niet alleen getuige van geweld tussen hun ouders, maar wordt ook zélf mishandeld of verwaarloosd.